Chọn bơm cho xe ben nghe như chỉ là chọn cỡ, nhưng chiếc bơm đúng là chiếc hợp với thùng ben phải nâng, với bộ PTO quay nó và với tốc độ bạn muốn thùng đổ. Quá nhỏ thì tài xế phải ép ga thật cao cho một hành trình nâng chậm. Quá lớn thì bạn trả tiền cho lưu lượng mà xy-lanh không dùng được, kèm theo nhiệt thừa và nhiên liệu hao. Hướng dẫn này đi theo đúng thứ tự mà một xưởng sẽ làm.
Bắt đầu từ thùng ben, không phải từ bơm
Bơm tồn tại để làm một việc: nâng thùng ben. Trước khi mở bất kỳ catalogue nào, hãy ghi ra nó phải nâng cái gì. Xy-lanh cho bạn biết cần bơm bao nhiêu dầu để đưa thùng từ nằm ngang lên đổ hết, còn trọng lượng khi đầy tải cùng với cỡ xy-lanh cho biết hệ thống sẽ chịu bao nhiêu áp suất. Mọi thứ còn lại đều theo sau hai câu trả lời đó.
Cần biết gì trước khi chọn
- Xy-lanh nâng — đường kính, hành trình và bao nhiêu tầng. Đây là thứ quyết định một lần nâng đầy tốn bao nhiêu dầu.
- Trọng lượng khi đầy tải — thùng ben cộng tải nặng nhất nó sẽ chở. Cùng với xy-lanh, con số này quyết định áp suất làm việc.
- Thời gian nâng bạn muốn — đổ nhanh hơn thì cần lưu lượng lớn hơn, và thùng đầy tải không nên nâng nhanh hơn mức an toàn.
- Bộ PTO — mặt bích đầu ra, chiều quay, và tốc độ quay so với động cơ.
- Thùng dầu và ống — chúng phải tải được lưu lượng mà bạn sắp yêu cầu.
Lưu lượng quyết định thùng lên nhanh hay chậm
Thời gian nâng là bài toán lưu lượng. Lượng dầu cần để đẩy hết xy-lanh, chia cho thời gian bạn muốn lần nâng kéo dài, ra lưu lượng cần thiết. Bơm cấp ra dung tích riêng của nó (số cc mỗi vòng quay) nhân với tốc độ quay, nên dung tích lớn hơn hoặc tốc độ cao hơn đều cho lưu lượng lớn hơn.
Bơm không quay bằng tốc độ động cơ. Nó quay bằng tốc độ động cơ nhân với tỷ số của bộ PTO, vậy hãy kiểm tra tỷ số đó cho hộp số và bộ PTO của bạn, rồi chọn dung tích cho đúng lưu lượng cần ở một tốc độ động cơ làm việc thoải mái — không phải ở vòng tua kịch. Nếu một chiếc bơm chỉ nâng được với tốc độ chấp nhận được khi đạp ga thật mạnh thì nhiều khả năng nó quá nhỏ.
Áp suất quyết định nâng được bao nhiêu
Thùng ben nâng được tải nặng đến đâu không do cỡ bơm quyết định. Nó đến từ áp suất trong hệ thống và diện tích xy-lanh, còn van an toàn là thứ chặn trần áp suất đó. Hãy kiểm tra bơm có định mức cho áp suất mà thùng nặng nhất của bạn cần, kèm dự phòng, và van an toàn được chỉnh đúng như nhà sản xuất thùng quy định. Để hiểu toàn cảnh, xem bơm thủy lực là gì và hoạt động ra sao.
Vì sao không lắp luôn chiếc bơm to nhất?
Bơm to hơn nâng nhanh hơn chứ không nâng nặng hơn, và phần lưu lượng dư phải đi đâu đó. Lưu lượng mà hệ thống không dùng được sẽ biến thành nhiệt và áp suất ngược, làm nặng động cơ và đốt nhiên liệu. Thùng lên hoặc xuống quá nhanh cũng gây sốc tải lên xy-lanh, ống và khung xe. Van điều khiển, ống dẫn và thùng dầu cũng đều phải tải nổi lưu lượng đó, nên đổi sang bơm lớn hơn hiếm khi chỉ là thay một chi tiết.
Kiểm tra sự tương thích trước khi đặt hàng
- Mặt bích lắp trên bơm khớp với đầu ra của bộ PTO — đếm bu-lông: ba là UNI, bốn là ISO, hai là SAE.
- Bơm quay cùng chiều với đầu ra của bộ PTO, thuận hay ngược chiều kim đồng hồ.
- Tốc độ bơm sẽ quay, theo tỷ số của bộ PTO, nằm trong tốc độ định mức của bơm.
- Lắp trực tiếp hay lắp rời tùy khoảng trống bên cạnh hộp số.
- Thùng dầu chứa đủ cho một lần nâng đầy kèm dự trữ, và lọc dầu dễ với tới.
Những lỗi thường gặp
- Chọn theo cảm tính hoặc chép của xe khác. Hai xe ben với xy-lanh khác nhau cần lưu lượng khác nhau, dù trông hai chiếc xe giống hệt.
- Lắp bơm to hơn để chữa nâng chậm mà chưa kiểm tra tỷ số PTO, ống dẫn hay lọc dầu trước — lọc tắc hoặc bơm đã mòn cho ra đúng triệu chứng ấy.
- Bỏ qua chiều quay. Bơm quay sai chiều sẽ không bơm, và có thể hỏng.
- Quên dầu. Ngay cả chiếc bơm chọn chuẩn cũng mòn nhanh với dầu bẩn — xem bảo dưỡng PTO.