PTO ngắt trục là một bộ trích công suất đặt ngay trong đường truyền động của xe thay vì bắt vào hộp số. Nó nằm giữa hộp số và cầu sau: cái trục các đăng nguyên bản được chia thành hai đoạn ngắn hơn, một đoạn đi vào bộ PTO và một đoạn đi ra, nên công suất của cả đường truyền động đi xuyên qua nó trên đường ra bánh xe. Chính vị trí ấy cho phép nó nhận được nhiều công suất hơn hẳn một bộ PTO thường và dẫn động được nhiều hơn một thiết bị.
PTO ngắt trục hoạt động thế nào
Công suất động cơ đi từ động cơ qua ly hợp và hộp số, rồi xuống trục các đăng tới cầu sau. Một bộ ngắt trục nằm ngay trên đường ấy, nên mọi thứ hộp số gửi về phía cầu xe đều đi xuyên qua nó — và các bánh răng bên trong nó sẽ đưa công suất đó ra cầu xe, ra các đầu ra của nó, hoặc ra cả hai, tùy loại.
Có hai cách một bộ PTO ngắt trục làm việc, và đó là hai sản phẩm khác nhau. Loại đứng yên sẽ ngắt cầu sau khi gài PTO, nên chiếc xe phải đậu tại chỗ — đây là lựa chọn thông thường cho bơm chữa cháy và xe hút hay xe thông cống làm việc tại chỗ. Loại Pump & Roll vẫn giữ cầu sau được dẫn động và chạy thiết bị cùng lúc, nên chiếc xe di chuyển được trong lúc làm việc — dùng trên xe chữa cháy và xe bồn nước vừa chạy vừa phun. Khi đang di chuyển, hộp số phải giữ nguyên một số, vì tốc độ của thiết bị đi theo đường truyền động.
Mô-men xoắn lớn hơn bao nhiêu?
Ở đầu hạng nặng thì gấp nhiều lần. Một bộ PTO gắn hộp số bị giới hạn bởi một bánh răng và kích thước cái cửa nó bắt vào. Một bộ ngắt trục hạng nặng được dựng quanh cả đường truyền động và đưa ra các đầu ra của nó nhiều công suất hơn hẳn bất kỳ bộ PTO gắn hộp số nào.
Những bộ ngắt trục nhẹ hơn lại là chuyện khác: một số bộ cho đầu ra tương đương một bộ PTO gắn hộp số loại khỏe, và được chọn vì có thêm đầu ra hoặc vì vị trí lắp chứ không phải vì mô-men lớn hơn. Nên hãy kiểm tra định mức đầu ra của chính model đó, chứ đừng chỉ căn vào việc nó là loại ngắt trục — và con số quyết định chính là mô-men xoắn mà cái bơm của bạn đòi hỏi. Hãy cho chúng tôi biết cái bơm, chúng tôi sẽ đối chiếu với các lựa chọn.
Vì sao một bộ PTO ngắt trục chạy được nhiều hơn một cái bơm
Có hai điều làm được việc đó. Một bộ ngắt trục có nhiều hơn một đầu ra — mặt bích gắn bơm, đầu ra trục, hoặc chính những cửa trích PTO của riêng nó, tùy loại. Và những bộ hạng nặng có nhiều mô-men hơn hẳn để chia cho các đầu ra ấy, vì chúng gánh cả đường truyền động chứ không phải phần của một bánh răng.
Trên thực tế, một chiếc xe có thể cùng lúc chạy một cái bơm nước lớn và cái bơm thủy lực cho một cần nâng, hoặc hai mạch thủy lực mà mỗi mạch đều đủ làm quá tải một bộ PTO gắn hộp số. Đây cũng là lối ra khi chiếc hộp số không còn cửa trích PTO nào trống.
Các loại PTO ngắt trục
Mọi bộ ngắt trục đều nằm trong đường truyền động, nhưng không phải bộ nào cũng dựng giống nhau. Đây là những lựa chọn phân biệt bộ này với bộ kia — và phần lớn bộ ngoài thực tế là sự kết hợp của vài lựa chọn trong số đó.
Đầu ra gắn bơm
Bơm thủy lực bắt thẳng lên các đầu ra — không cần trục phụ, và đây là cách bố trí gọn nhất. Mặt bắt khác nhau theo từng nhà sản xuất: mặt bích SAE (cỡ B, C hay D) hay gặp trên các bộ của Mỹ, trong khi những bộ khác dùng kiểu UNI 3 bu-lông như bộ trong ảnh.
Đầu ra trục
Một đầu ra then hoa hoặc mặt bích dẫn một cái trục tới thiết bị đặt ở chỗ khác trên thùng xe — một cái bơm nước hay bơm chữa cháy lớn, một bơm hút hoặc một máy thổi.
Cửa trích PTO sẵn có
Bản thân cái hộp này mang sẵn những cửa trích PTO tiêu chuẩn của riêng nó, nên các bộ PTO thông thường bắt lên được — mỗi bộ có đầu ra, kiểu gài và tốc độ riêng.
Một đầu ra hay nhiều đầu ra
Có bộ chỉ dẫn động một thiết bị; có bộ có hai đầu ra trở lên, mỗi đầu bật bằng một công tắc riêng trong cabin, và một đầu ra thường còn gánh được nhiều hơn một cái bơm. Cũng có bộ được bán trần, không kèm đầu ra bơm nào, và phải lắp thêm bộ dẫn động bơm về sau. Dù cách nào thì bản thân các cái bơm cũng thường được mua riêng và chọn cho hợp công việc.
Đứng hay nằm
Cùng một công việc có thể làm bằng cách bố trí đứng hoặc nằm, và các đầu ra có thể quay về phía trước hay phía sau xe. Khoảng trống giữa hai dầm khung và khoảng sáng gầm xe sẽ quyết định chọn cách nào.
Loại đứng yên hay Pump & Roll
Loại đứng yên ngắt cầu sau khi ở chế độ PTO và làm việc khi xe đã đậu. Loại Pump & Roll dẫn động cả cầu xe lẫn thiết bị cùng lúc, nên chiếc xe di chuyển được trong lúc làm việc — miễn là không sang số.
Kiểu gài
Những bộ tiêu chuẩn gài khi đang đạp hết côn. Những bộ hot-shift có ly hợp riêng nên gài được mà không cần đạp côn. Điều khiển bằng hơi, bằng cần cơ khí hoặc bằng điện, bật từ trong cabin.
Dẫn động thủy tĩnh
Làm cho xe quét đường và những công việc tương tự: thiết bị chạy hết tốc độ trong khi một hệ dẫn động thủy tĩnh đưa chiếc xe nhích đi chậm rãi, độc lập với tỉ số truyền của hộp số.
PTO ngắt trục so với PTO gắn hộp số
Phần lớn PTO không phải loại ngắt trục. Loại thường ngày bắt vào sườn hộp số và trích vào cùng một đường đi ấy nhưng từ một chỗ khác — và điều đó làm thay đổi những gì nó làm được. Các tấm ảnh cho thấy sự khác biệt: A bắt vào hộp số, C nằm trong đường truyền động.
Công suất động cơ đi từ động cơ qua ly hợp và hộp số, rồi xuống trục các đăng tới cầu sau. Một bộ PTO trích vào đường đi ấy. Vấn đề là trích ở chỗ nào — và câu trả lời quyết định bộ PTO làm được những gì.
Một bộ PTO gắn hộp số bắt vào một cái cửa trên vỏ hộp số — thường là cửa 6 hoặc 8 bu-lông — và ăn khớp với một bánh răng bên trong hộp số. Nó gọn, được làm cho gần như mọi chiếc hộp số xe tải thông dụng, và là cách rẻ nhất để chạy một cái bơm thủy lực. Đây cũng là thứ mà phần lớn người ta nghĩ tới khi nói “PTO”.
Giới hạn của nó nằm ngay trong thiết kế: mọi thứ nó đưa ra đều phải đi qua đúng một bánh răng và đúng một cái cửa ấy. Với một chiếc xe ben, một cái cẩu hay một bộ ép rác thì như thế là thừa. Với một cái bơm phải lấy một phần lớn công suất động cơ suốt hàng giờ liền thì không.
So sánh cạnh nhau
| PTO gắn hộp số | PTO ngắt trục | |
|---|---|---|
| Lắp ở đâu | Sườn hộp số, trên một cửa 6 hoặc 8 bu-lông | Trong trục các đăng, giữa hộp số và cầu sau |
| Công suất đến từ | Một bánh răng bên trong hộp số | Cả đường truyền động |
| Mô-men xoắn gánh được | Bị giới hạn bởi một bánh răng và cái cửa của nó | Gấp tới nhiều lần — tùy từng model |
| Số bơm dẫn động được | Thường là một | Hai cái trở lên, cùng lúc |
| Làm việc được khi đang chạy | Thường là được — tùy hộp số và công việc | Tùy loại — loại đứng yên: không; Pump & Roll: được |
| Tốc độ bơm do | Vòng tua máy và tỉ số truyền của PTO | Vòng tua máy và số bạn đang để |
| Lắp đặt | Khoảng 2–3 tiếng, bắt vào hộp số | Trục các đăng được chia thành hai đoạn ngắn hơn; bộ PTO treo vào khung xe |
| Công việc thường gặp | Xe ben, xe cẩu, xe trộn bê tông, xe ép rác và xe bồn nước | Bơm chữa cháy, xe hút và xe thông cống, xe quét đường, chạy nhiều bơm cùng lúc |
Công việc của bạn cần loại nào?
Hãy bắt đầu từ một bộ PTO gắn hộp số. Với xe ben, xe cẩu, xe trộn bê tông và xe ép rác thì nó đơn giản hơn, rẻ hơn và làm được việc. Hãy tính tới một bộ PTO ngắt trục khi thiết bị cần một phần lớn công suất động cơ trong thời gian dài — bơm chữa cháy, xe hút và xe thông cống — khi bạn cần hai đầu ra trở lên, hoặc khi chiếc hộp số của bạn không còn cửa trích PTO nào dùng được. Nếu thiết bị bắt buộc phải chạy trong lúc xe di chuyển, hãy chắc chắn rằng đó là loại Pump & Roll.
Lắp một bộ ngắt trục gồm những gì
- Đủ chiều dài khung xe — bộ PTO chiếm mất một đoạn trục các đăng, và hai nửa còn lại ở hai bên vẫn phải có chiều dài và góc làm việc được.
- Hai đoạn trục ngắn hơn — trục các đăng nguyên bản hoặc được cắt, rút ngắn rồi cân bằng động lại, hoặc được thay bằng hai trục mới làm đúng chiều dài, với các góc được kiểm tra để chiếc xe vẫn chạy êm.
- Bắt vào khung xe — bộ PTO treo vào khung bằng giá bắt của riêng nó, chứ không treo vào trục các đăng.
- Phanh tay — nếu phanh tay tác động lên đường truyền động thì có thể phải dời đi, vì ở chế độ PTO cầu xe đã ngắt và cái phanh ấy chính là thứ giữ chiếc xe đứng yên.
- Hộp số tự động — hộp số phải được khóa ở một dải số trong lúc PTO làm việc, để nó không tự sang số khi đang có tải.
- Cách gài — những bộ tiêu chuẩn được gài khi đường truyền động đã dừng và đang đạp hết côn; những bộ hot-shift có ly hợp riêng nên không cần đạp côn.