Bộ trích công suất (PTO) là gì?

Bộ trích công suất (PTO) là một hộp số cơ khí gắn vào hộp số của xe tải, truyền công suất động cơ sang thiết bị phụ — thường gặp nhất là bơm thủy lực — thông qua một trục quay. Thay vì lắp thêm một động cơ riêng để chạy thùng ben, cẩu hay máy nén khí, bộ PTO để chính động cơ của xe làm việc đó.

Ở Việt Nam, người trong nghề thường gọi thẳng chi tiết này là PTO hoặc bộ trích công suất. Còn ở Thái Lan, nơi sản xuất ra nó, chi tiết này cũng thường được gọi bằng những cái tên dân dã — gear-fak và gear-pae — mô tả đúng hình dáng của nó: một cụm bắt vào sườn hộp số. "PTO" và "Power Take-Off" vẫn là chi tiết ấy; chỉ là cách gọi trên hóa đơn, catalogue và bảng thông số.

Vì sao có bộ PTO — và cái tên tiếng Thái của nó từ đâu ra

Ban đầu động cơ xe tải chỉ có một việc: quay bánh xe và đưa xe đi. Nhưng khi chính chiếc xe ấy còn phải làm việc nữa — nâng thùng ben, nhấc hàng, bơm nước, đổ bê tông — thì phải có cái gì đó lấy công suất từ động cơ ra để quay thiết bị. Lắp thêm một động cơ thứ hai lên thùng xe cũng làm được, nhưng đắt hơn, nặng thêm và bạn lại có thêm một cỗ máy phải chăm.

Bộ PTO là lời giải đơn giản hơn: nó mượn mô-men xoắn từ hộp số chính và đưa ra bơm thủy lực hay một thiết bị khác, chỉ khi nào tài xế gài vào. Ý "mượn" ấy chính là điều mà cái tên tiếng Thái nói ra — gear-fak dịch sát nghĩa là cái bánh răng bạn gửi công suất của mình vào đó.

Bộ PTO hoạt động thế nào?

Hộp số xe tải được đúc sẵn một cửa trên vỏ, ngay cạnh một bánh răng luôn quay mỗi khi động cơ kéo hộp số. Bộ PTO bắt lên trùm cửa đó và bánh răng của nó ăn khớp với bánh răng bên trong. Khi gài — bằng cáp, bằng hơi hay bằng điện, lúc đang đạp côn — các bánh răng được đẩy vào khớp, và từ đó đầu ra của PTO quay theo động cơ.

Từ đầu ra, chuyển động tới thiết bị theo một trong hai cách: bơm thủy lực bắt thẳng lên bộ PTO (gắn trực tiếp), hoặc một trục đưa chuyển động tới bơm hay thiết bị đặt ở chỗ khác trên xe (dẫn động qua trục). Tốc độ đầu ra đi theo vòng tua động cơ qua tỉ số truyền của bộ PTO, nên tỉ số ấy phải hợp với cả bơm lẫn hộp số.

Bộ PTO lắp ở đâu?

Vị trí lắp tùy theo model hộp số. Trên phần lớn hộp số Hino và Isuzu, cửa trích công suất nằm ở bên trái hộp số, còn hộp số ZF lại đặt nó ở phía sau. Chính vì vậy một bộ PTO luôn phải chọn đúng theo model hộp số cụ thể — kiểu bố trí bu-lông, bước răng và vị trí cửa trích đều khác nhau giữa các hãng.

Bộ PTO dẫn động những gì?

Bạn cần bộ PTO nào là tùy hộp số, không tùy thùng phía sau — xe ben và xe trộn bê tông dùng chung một hộp số thì dùng chung một bộ PTO. Hãy cho biết model hộp số, chúng tôi sẽ chọn đúng cho bạn.

Cách chọn đúng bộ PTO

1. Tương thích với model hộp số — bộ PTO phải khớp với cửa trích và thông số bánh răng của hộp số nhà bạn.
2. Kiểu gài — gài bằng cáp kéo, gài bằng hơi, hay gài trực tiếp.
3. Vị trí lắp — bên hông hay phía sau, tùy khoảng trống trên khung xe.
4. Chiều quay — mặt bích đầu ra phải quay đúng chiều mà bơm của bạn yêu cầu.
5. Loại công việc — làm việc ngắt quãng (xe ben) hay làm việc liên tục (xe trộn bê tông, máy thổi).
6. Mô-men xoắn cần có — bộ PTO phải cấp đủ mô-men cho thiết bị được dẫn động, có dư ra một khoảng an toàn.

Câu hỏi thường gặp

PTO là viết tắt của chữ gì?

Power Take-Off, nghĩa là trích công suất. Đó là cụm chi tiết bắt vào sườn hộp số xe tải, lấy chuyển động từ hộp số và đưa ra ngoài cho các thiết bị như bơm thủy lực. Ở Thái Lan chi tiết này được gọi là gear-fak.

PTO nằm ở đâu trên chiếc xe tải?

Nó bắt thẳng vào hộp số của xe. Vị trí cụ thể tùy model hộp số — phần lớn hộp số Hino và Isuzu có cửa trích ở bên trái, còn hộp số ZF đặt ở phía sau.

Có bao nhiêu loại PTO?

Chủ yếu là ba, chia theo kiểu gài: gài bằng cáp, gài bằng hơi và gài bằng điện. Ngoài ra còn một cách chia theo vị trí lắp — PTO gắn hộp số thông thường, so với PTO ngắt trục (Split Shaft) lắp trên trục truyền động cho những công việc cần công suất lớn hơn.

Làm sao chọn đúng bộ PTO cho xe của tôi?

Hãy bắt đầu từ chính model hộp số của bạn, chứ không chỉ hãng xe — rồi chọn kiểu gài, cường độ làm việc và mô-men xoắn cho hợp với công việc. Xem đầy đủ tại hướng dẫn chọn đúng bộ PTO của chúng tôi.

Một bộ PTO giá bao nhiêu?

Tùy hãng hộp số, kiểu gài và cấp độ làm việc — không có bảng giá cố định, vì hộp số khác nhau thì cần bộ khác nhau. Xem giá một bộ PTO phụ thuộc vào đâu, hoặc xin báo giá.

Vì sao hộp số nào cũng có cửa trích công suất, mà chỉ một số xe mới lắp PTO?

Nhà sản xuất hộp số đúc sẵn cửa đó trên vỏ để cùng một hộp số dùng được cho cả hai kiểu xe. Xe chỉ chở hàng — kéo container hay chở hàng thường — không cần lấy lực từ động cơ ra, nên cửa được bịt bằng một nắp đậy để chắn bụi và giữ dầu. Xe cần ben, cần cẩu, cần ép rác hay cần bơm thì tháo nắp đó ra và bắt bộ PTO vào chỗ ấy, do xưởng đóng thùng làm trước khi giao xe hoặc do gara làm về sau.

Có lắp được PTO lên hộp số tự động không?

Cái đó tùy vào chính chiếc hộp số, chứ không tùy việc nó sang số tự động hay không. Bộ PTO cần một cửa trên vỏ hộp số để bắt vào, và mỗi bộ đều được làm cho một model hộp số cụ thể. Nếu xe bạn dùng hộp số tự động, hãy gửi model hộp số — nó được dập trên tấm nhãn gắn ở vỏ hộp — chúng tôi sẽ cho biết có bộ nào lắp vừa không.