Trên một chiếc xe bồn nước, cái bồn chỉ chở nước — cái bơm mới là thứ làm việc. Nó lấy nước đầy bồn từ kênh hay từ trụ cứu hỏa, rửa đường, tưới ẩm công trường hay cấp nước cho vòi chữa cháy, và trên phần lớn xe thì nó được động cơ dẫn động qua một bộ PTO. Chọn nó cho khéo rút lại chỉ là vài câu hỏi về việc chiếc xe thật sự sẽ làm gì, cùng vài chi tiết về chính chiếc xe mà nó sẽ lên.
Vì sao xe bồn nước dùng bơm ly tâm
Những cái bơm thủy lực nâng thùng ben và quay cần cẩu là bơm bánh răng hoặc bơm piston, làm ra để đẩy dầu chống lại áp suất rất cao. Nước lại là một công việc khác: nó nhiều, nó loãng, và hiếm khi phải đẩy đi thật mạnh. Bơm ly tâm hợp với việc ấy — một cánh bơm đang quay văng nước ra ngoài rồi đẩy qua cửa xả, chuyển được khối lượng lớn bằng một cái bơm đơn giản và gọn gàng. Đó là lý do cái bơm trên xe bồn nước trông chẳng giống chút nào với cái bơm trên xe ben, dù cùng một loại PTO dẫn động cả hai.
Vì sao nó cần một bộ tăng tốc
Bơm ly tâm chỉ làm việc ra hồn khi trục quay nhanh; quay chậm thì nước gần như không nhúc nhích. Đầu ra của một bộ PTO lại quay chậm hơn thế rất nhiều, nên một bộ bánh răng tăng tốc đặt giữa PTO và cánh bơm sẽ nhân tốc độ ấy lên. Chẳng hạn bản GR-3 của VPS có tỉ số 1:4,09 từ PTO và được thiết kế để chạy ở 3.900–4.000 vòng/phút.
Đây chính là lý do bộ PTO và vòng tua động cơ quan trọng không kém bản thân cái bơm. Nếu cái bơm không bao giờ đạt tới tốc độ làm việc của nó, chiếc xe sẽ thấy yếu dù cái bơm có tốt đến đâu — và cách mà tài xế hay dùng để chữa, là đạp ga cao hơn nữa, vừa tốn dầu vừa làm mọi thứ mòn nhanh hơn. Hãy cho nhà cung cấp biết chiếc xe đang dùng bộ PTO nào, hoặc đặt cả bơm lẫn PTO như một bộ đã chọn khớp sẵn.
Hãy quyết định chiếc xe dùng vào việc gì trước đã
Bơm ly tâm đánh đổi áp suất lấy lưu lượng: càng xả ra nhiều nước thì càng giữ được ít áp, và ngược lại. Nên cái bơm đúng còn tùy công việc chính là gì:
- Chở nước và bơm đầy bồn — ưu tiên là khối lượng, để bồn đầy và cạn thật nhanh. Áp suất không quan trọng bằng.
- Rửa đường và dập bụi — một dòng chảy đều qua giàn phun ở áp suất vừa phải, thường kéo dài hàng giờ, nên cả cái bơm lẫn bộ PTO đều làm việc ở mức liên tục.
- Chữa cháy và súng phun nước — áp suất và tầm phun mới là thứ quan trọng, vì nước phải đi qua một đoạn vòi dài hay một đầu phun rồi vẫn tới nơi còn đủ lực.
Nếu một chiếc xe phải làm cả ba việc, hãy chọn theo việc nặng nhất, và trao đổi kỹ với nhà cung cấp trước khi đặt hàng.
Tự mồi — và điều nó không có nghĩa là
Nhiều xe bồn nước lấy nước từ ao, kênh và bể nằm thấp hơn cái bơm. Một cái bơm ly tâm thường không tự hút nước lên qua một đoạn ống rỗng được và phải đổ nước mồi bằng tay; loại tự mồi thì làm được, vì nó giữ sẵn nước trong vỏ bơm và tự đẩy không khí ra khỏi ống hút mỗi lần khởi động.
Tự mồi không có nghĩa là chạy khô được. Vỏ bơm vẫn phải được đổ đầy nước trước lần khởi động đầu tiên, và không bao giờ được để cái bơm quay khi bên trong không có nước. Một cái bơm chạy khô sẽ nóng lên rất nhanh, và thứ đầu tiên nó phá hỏng là cái phớt cơ khí.
Cần kiểm tra gì trước khi đặt hàng
- Hộp số và bộ PTO của bạn — hãng xe, đời xe và hộp số quyết định bộ PTO nào lắp vừa và đầu ra của nó quay nhanh đến đâu.
- Chiều quay — đầu ra của PTO quay theo chiều này hay chiều kia tùy hộp số, và cái bơm phải khớp với nó. Bản GR-3 được làm cả chiều quay trái lẫn quay phải.
- Cỡ đầu hút và đầu đẩy — hãy chọn cho khớp với ống, giàn phun và các chi tiết nối bạn đang dùng.
- Nguồn nước ở đâu — mặt nước thường nằm thấp hơn cái bơm bao nhiêu, và đoạn ống hút dài chừng nào.
- Cái bơm sẽ đặt ở đâu — chỗ trống trên khung xe, và một đường trục truyền từ bộ PTO sang đủ thẳng và có gối đỡ tử tế.
Giữ cho nó làm việc được lâu
- Hãy luôn lắp một tấm lưới lọc ở đầu ống hút — cát và sỏi lọt qua sẽ mài mòn cánh bơm.
- Sau khi bơm nước bẩn hay nước lợ, hãy cho nước sạch chạy qua bơm để cặn không lắng lại trong vỏ bơm.
- Đừng cho bơm chạy lâu khi van đang đóng. Không có lối đi, nước sẽ quẩn trong vỏ bơm và nóng lên.
- Hãy để ý xem phớt có rỉ nước không, và bơm mỡ cho trục truyền từ PTO cùng lúc với những lần kiểm tra PTO định kỳ của bạn.