Power Take-Off (PTO) คืออะไร?

Power Take-Off (PTO) คือชุดเฟืองกลไกที่ติดตั้งเข้ากับเกียร์รถบรรทุก และส่งกำลังจากเครื่องยนต์ไปยังอุปกรณ์เสริม — ที่พบบ่อยที่สุดคือปั๊มไฮดรอลิก — ผ่านเพลาหมุน แทนที่จะต้องติดตั้งเครื่องยนต์แยกต่างหากเพื่อขับกระบะท้าย เครน หรือคอมเพรสเซอร์ PTO ช่วยให้เครื่องยนต์ของรถทำงานนี้ได้เลย

ในไทย ชิ้นส่วนนี้มักถูกเรียกด้วยชื่อเล่นที่ช่างและคนขับใช้กันจนติดปาก อย่าง เกียร์ฝาก หรือ เกียร์แปะ / ปะข้างเกียร์ — เรียกตามลักษณะที่เห็นจริงๆ คือมันถูก "แปะ" หรือ "ฝาก" ติดไว้ข้างเกียร์ ส่วนคำว่า "PTO" หรือ "Power Take-Off" ก็คือชิ้นส่วนเดียวกัน เพียงแต่เป็นคำที่ใช้ในใบสั่งซื้อและแคตตาล็อกอะไหล่

ทำไมต้องมีเกียร์ฝาก และทำไมถึงเรียกว่า "เกียร์ฝาก"

เดิมทีเครื่องยนต์ของรถบรรทุกมีหน้าที่เดียว คือส่งกำลังไปที่ล้อเพื่อให้รถเคลื่อนที่ แต่เมื่อต้องนำรถไปใช้ทำงานอย่างอื่นด้วย เช่น รถดั๊มพ์ รถยก รถน้ำ หรือรถปั๊มคอนกรีต สิ่งที่ต้องการคือการดึงกำลังจากเครื่องยนต์ออกมาหมุนอุปกรณ์บนรถ ซึ่งถ้าติดตั้งเครื่องยนต์เพิ่มอีกตัวก็ทั้งสิ้นเปลือง ทำให้รถหนักขึ้น และมีเครื่องที่ต้องดูแลเพิ่มอีกเครื่อง

เกียร์ฝาก (Power Take-Off หรือ PTO) จึงเกิดจากแนวคิดการ "ขอฝาก" แรงบิดจากชุดเกียร์หลักออกมาใช้กับระบบไฮดรอลิกหรืออุปกรณ์ภายนอก และจะหมุนก็ต่อเมื่อคนขับสั่งเข้าเกียร์ฝากเท่านั้น ที่มาของชื่อไทยก็ตรงตัวตามแนวคิดนี้

เกียร์ฝากทำงานยังไง

เสื้อเกียร์ของรถบรรทุกทำช่องเปิดไว้ตรงตำแหน่งที่มีเฟืองหมุนอยู่ข้างใน เกียร์ฝากยึดปิดทับช่องนั้น แล้วเฟืองของเกียร์ฝากจะเข้าไปขบกับเฟืองในเสื้อเกียร์ เมื่อสั่งเข้าเกียร์ฝาก ไม่ว่าจะด้วยสายดึง ลม หรือไฟฟ้า โดยเหยียบคลัตช์ก่อน เฟืองจะเลื่อนเข้าขบกัน จากนั้นทางออกของเกียร์ฝากก็จะหมุนไปตามเครื่องยนต์

จากทางออก กำลังจะส่งต่อไปยังอุปกรณ์ได้ 2 ทาง คือปั๊มไฮดรอลิกยึดชนเข้ากับเกียร์ฝากโดยตรง (ชนปั๊ม) หรือใช้เพลาส่งกำลังไปหาปั๊มหรืออุปกรณ์ที่ติดอยู่ตำแหน่งอื่นบนรถ (เพลาปั่น) ส่วนรอบที่ทางออกจะขึ้นอยู่กับรอบเครื่องยนต์คูณด้วยอัตราทดของเกียร์ฝาก อัตราทดจึงต้องเลือกให้เหมาะทั้งกับเกียร์และกับปั๊มที่จะใช้

PTO ติดตั้งตรงไหน?

ตำแหน่งการติดตั้งขึ้นอยู่กับรุ่นเกียร์ เกียร์ Hino และ Isuzu ส่วนใหญ่ช่องเปิดของ PTO จะอยู่ด้านซ้ายของเกียร์ ในขณะที่เกียร์ ZF จะอยู่ด้านหลัง นี่คือเหตุผลที่ PTO ต้องเลือกให้ตรงกับรุ่นเกียร์เป๊ะๆ เพราะรูปแบบน็อต ระยะฟันเฟือง และตำแหน่งช่องเปิดแตกต่างกันไปในแต่ละยี่ห้อ

PTO ขับเคลื่อนอะไรได้บ้าง?

การเลือกเกียร์ฝากขึ้นอยู่กับรุ่นเกียร์ของรถ ไม่ใช่ประเภทตัวถัง รถดั๊มกับรถโม่ปูนที่ใช้เกียร์รุ่นเดียวกันก็ใช้ PTO รุ่นเดียวกัน แจ้งรุ่นเกียร์มา เราเลือกให้

วิธีเลือก PTO ให้เหมาะสม

1. ความเข้ากันได้กับรุ่นเกียร์ — PTO ต้องตรงกับช่องเปิดและสเปกเฟืองของเกียร์คุณ
2. รูปแบบการเข้าเกียร์ — แบบสายเคเบิล แบบแรงดันลม หรือแบบเข้าเกียร์ตรง
3. ตำแหน่งการติดตั้ง — ด้านข้างหรือด้านหลัง ขึ้นอยู่กับพื้นที่ว่างของแชสซี
4. ทิศทางการหมุน — หน้าแปลนส่งออกต้องหมุนตรงตามทิศทางที่ปั๊มของคุณต้องการ
5. ลักษณะการใช้งาน — ใช้งานเป็นช่วงๆ (รถเทท้าย) หรือใช้งานต่อเนื่อง (รถผสมปูน เครื่องเป่าลม)
6. ความต้องการแรงบิด — PTO ต้องให้แรงบิดเพียงพอสำหรับอุปกรณ์ที่ขับเคลื่อน พร้อมค่าเผื่อความปลอดภัย

คำถามที่พบบ่อย

เกียร์ฝาก คืออะไร?

เกียร์ฝาก หรือที่เรียกอีกชื่อว่า เกียร์แปะ หรือ ปะข้างเกียร์ คือชื่อเรียกภาษาไทยของ PTO (Power Take-Off) เป็นชุดเฟืองที่ติดตั้งแปะข้างเกียร์รถบรรทุก ทำหน้าที่ส่งกำลังจากเครื่องยนต์ไปขับเคลื่อนอุปกรณ์เสริม เช่น ปั๊มไฮดรอลิก โดยไม่ต้องมีเครื่องยนต์แยกต่างหาก

เกียร์ฝากอยู่ตรงไหนของรถ?

อยู่ที่ตัวเกียร์รถโดยตรง ตำแหน่งขึ้นอยู่กับรุ่นเกียร์ — เกียร์ Hino และ Isuzu ส่วนใหญ่ช่องเปิดจะอยู่ด้านซ้ายของเกียร์ ส่วนเกียร์ ZF จะอยู่ด้านหลัง

พีทีโอ (เกียร์ฝาก) มีกี่แบบ?

แบ่งตามวิธีเข้าเกียร์หลักๆ มี 3 แบบ คือ แบบสายเคเบิล แบบลม (Air-shift) และแบบไฟฟ้า และยังแบ่งตามการติดตั้งได้อีกเป็นแบบติดเกียร์ทั่วไป กับแบบ Split Shaft ที่ติดบนเพลาขับสำหรับงานที่ต้องการกำลังสูง

เลือกเกียร์ฝาก/พีทีโอยังไงให้เหมาะกับรถ?

เริ่มจากรุ่นเกียร์ของรถก่อน ไม่ใช่แค่ยี่ห้อรถ แล้วพิจารณาลักษณะงาน ความถี่ในการใช้ และกำลังที่ต้องการ — อ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ คู่มือเลือก PTO ให้เหมาะกับรถของคุณ

เกียร์ฝาก/พีทีโอ ราคาเท่าไหร่?

ราคาแตกต่างกันตามยี่ห้อเกียร์ ประเภทการเข้าเกียร์ และเรทการใช้งาน — ไม่มีราคากลางตายตัว เพราะแต่ละรุ่นเกียร์ต้องใช้ PTO ที่ต่างกัน อ่านรายละเอียดที่ อะไรที่กำหนดราคา PTO หรือติดต่อขอใบเสนอราคา

ทำไมเกียร์รถถึงเว้นช่องไว้ และทำไมบางคันมีเกียร์ฝาก บางคันไม่มี?

ผู้ผลิตเกียร์ทำช่องนี้ไว้ที่เสื้อเกียร์ตั้งแต่ต้น เพื่อให้เกียร์รุ่นเดียวกันใช้ได้กับรถทั้งสองแบบ รถที่ใช้ขนส่งอย่างเดียว เช่น รถตู้คอนเทนเนอร์ หรือรถคาร์โก้ ไม่ต้องใช้กำลังจากเครื่องยนต์ไปขับอุปกรณ์ จึงปิดช่องนั้นด้วยฝาครอบ เพื่อกันสิ่งสกปรกเข้าและกันน้ำมันเกียร์รั่ว ส่วนรถที่ต้องใช้อุปกรณ์ เช่น รถดั๊มพ์ รถเฮี๊ยบ รถขยะ หรือรถที่ต้องใช้ปั๊ม จะถอดฝาครอบออกแล้วใส่เกียร์ฝากแทน โดยอู่ต่อตัวถังติดตั้งให้ก่อนส่งมอบ หรือนำไปติดตั้งเพิ่มภายหลังก็ได้

ใส่เกียร์ฝากกับเกียร์ออโต้ได้ไหม?

อยู่ที่ตัวเกียร์ ไม่ได้อยู่ที่ว่าเป็นเกียร์ออโต้หรือเกียร์ธรรมดา เกียร์ฝากต้องมีช่องบนตัวเกียร์ให้ยึด และแต่ละตัวทำมาให้ตรงกับเกียร์รุ่นใดรุ่นหนึ่ง ถ้ารถคุณเป็นเกียร์ออโต้ ให้ส่งรุ่นเกียร์มาให้เรา (อ่านได้จากแผ่นป้ายบนตัวเกียร์) แล้วเราจะเช็กให้ว่ามีตัวที่ใส่ได้หรือไม่